| 2005 Report

|
qarTul-inglisuri eqspedicia noqalaqevSi
saqarTvelos erovnuli muzeumi
noqalaqevis erToblivi qarTul-inglisuri arqeologiuri eqspediciis 2005 wlis savele samuSaoebis
a n g a r i S i
noqalaqevis saerTaSoriso eqspediciis xelmZRvaneli ist.mecn.kandidati - daviT lomitaSvili
ist.mecn.doqtori – besik lorTqifaniZe
fondis kuratori – meri zamTaraZe
ist.mecn.kandidati, ufr.restavratori – nino qebulaZe
xelovnebaTmcodneobis kandidati - Tamila kapanaZe
staJiori – nikoloz murRulia
proeqtis direqtori – ian kolvini
arqeologi – nik armouri
supervaizeri – pol everili
osteologi – benjamin nili
s.janaSias sax. saqarTvelos muzeumis, noqalaqevis erToblivma qarTul-inglisurma arqeologiurma eqspediciam* 2005 wlis savele samuSaoebi senakis raionis sof. NnoqalaqevSi 27 ivlisidan 31 agvistomde awarmoa. saangariSo periodi erToblivi eqspediciisaTvis rigiT mexuTe kampania gaxldaT. ZiriTadi samuSaoebi noqalaqevis naqalaqaris qveda terasis centralur da aRmosavleT seqtorebSi warimarTa. 2004 wlis arqeologiuri samuSaoebi or Txrilze mimdinareobda. SevniSnavT, rom maTgan pirveli _ Txrili A mowyobili iyo naqalaqaris qveda terasaze, centraluri Semosasvlelis (aRmosavleTis mxridan) CrdiloeTiT Sida ezos mxridan, galavanze amavali kibis mimdebare teritoriaze F-2 kvadratSi. Mmeore_Txrili B ki “ormoci mowameTas” saxelobis VI s-iT daTariRebuli taZris Crdilo-aRmosavleT teritorias moikavebda E -3; J -22,23 kvadratebSi.
SeTanxmebisamebr, eqspediciis dafinanseba Tavis Tavze aiRo britanulma mxarem. saangariSo periodSi eqspediciis meore msxvili donori saqarTvelos kulturis, ZeglTa dacvisa da sportis saministro iyo. Eeqspedicias dasaxuli gegmebis ganxorcielebaSi, rogorc yovelTvis, welsac gverdiT edga saqarTvelos kulturis, sportisa da ZeglTa dacvis saministros qvemdebare noqalaqevis arqeologiuri muzeum-nakrZalis sruli Semadgenloba (direqtori-en.kokaia).
A amTaviTve gvinda SevniSnoT, rom gaTxrebis meTodikidan gamomdinare (samuSaoebi ZiriTadad preparaciis principiT mimdinareobs) samuSaoebis gagrZeleba aRniSnul Txrilebze 2006 wlis sezonzec igegmeba.
saangariSo periodSi eqspediciis samuSaoebis erT-erT mniSvnelovan mimarTulebas warmoadgenda adgilobrivi muzeumis nawilobrivi reabilitaciis proeqti, /donori organizacia: saqarTvelos kulturis, ZeglTa dacvisa da sportis saministro, didi britaneTis mxaresTan TanadafinansebiT./ rac amTaviTve gvinda SevniSnoT, warmatebiT dasrulda
Txrili A. Txrili Cveni gadawyvetilebis safuZvelze xelaxla gaixsna 2005 wlis 27 ivliss n. armouris zedamxedvelobiT.
Cveni ganzraxva iyo rom, SesaZlebeli yofiliyo am sezonSi muSebis mier SemTxveviT gamovlenili fenebis swrafi Cawera/Caxatva da maTi dakavSireba arsebuli Wrilebis naxazebTan da gegmebTan. am sezonis ganmavlobaSi AA Txrilis Zveli monakveTi daculi iyo plastikuri safariT, radganac Cveni mizania, rom 2006 wels daviwyoT A Txrilis mTliani farTis erTdrouli gaTxra.
sanam Cven SevudgebodiT Txrilze muSaobas, saWiro iyo wina 3 wlis manZilze dagrovebuli nayari miwis moSoreba. nayari miwis moSorebis Semdeg, movzomeT Txrilis axali farTobi da davafiqsireT. amis Semdeg gamoviyeneT 12 adgilobrivi muSa, romlebisganac bevri wina wlebSic muSaobda CvenTan. maT daiwyes Txrilis axal monakveTze siRrmeSi Casvla 0,30m-ze. am fenaSi gamovlenili iqna cementisa da kiris Semcveli niadagi, rac saforTifikacio kedlis (galavnis) adreuli wlebis rekonstruqciis droidan SemorCa. am fenis qvemoT iyo didi lodebisa da Camongreuli kedlis narCenebis Semcveli muqi miwa.
baTqaSisa da natexi qvis qveda fenaSi arqeologiuri masalis didi raodenoba gamovlinda. niadagi aris muqi da mdidari, romelic Seicavs keramikis did raodenobas, aseve Sinauri cxovelebis Zvlebs. Cvenis azriT es konteqsti wina konteqstis (108) gagrZeleba iyo. es fenac Seicavda mcire raodenobiT sakmaod saintereso monapovars: isris, danis da satevris pirebs, brinjaos balTas, Tmis samagrs, minis sasmisis sadgams da sanelsacxeblis fragmentebs.
N(108) konteqstis qvemoT iyoA(125)-e konteqsti. Tumca Cven Tavdapirvelad vivaraudeT, rom es SeiZleba yofiliyo mcire intensivobis fena, magram Semdgomma gaTxrebma aCvena, rom orive es konteqsti Seicavda didi raodenobiT keramikis fragmentebs da cxovelebis Zvlebs. mcire raodenobiT Seicavda liTonis nawarms. Nnaqalaqarze, aRniSnul konteqstSi iqna gamovlenili e.w. “xaliani” minis fragmenti. Amdagvari masalis gamovlena noqalaqevis naqalaqarze Zalze did iSviaTobas warmoadgens. imedia, rom am masalis gamokvleva SesaZlebels gaxdis konteqstis daTariRebas. aseve am fenaSi gamovlinda baTqaSis naSTebi, saintereso iqneba maTi Sedareba winare konteqstSi gamovlenil baTqaSTan, raTa dadgindes galavnis aSenebis da SekeTebis TariRebi. Txrilis dasavleTiT gagrZelebisas gamovlenil iqna patara mrgvali qvebis Semcveli muqi feris fena. es fena SesaZlebelia (132)-e konteqstis gagrZeleba iyos, romelic zustad (136)-e konteqstis zemoT aris dafenili. am fenaSi aseve gamoCnda wakveTili samarxi, romelSic dafiqsirda terfebi da Tavis qala. zustad (136)-e konteqstis zemoT gamovlinda (Txrilis CrdiloeT gagrZelebaze) mwvane qviSiani konteqsti (158), romelic am wels bolo gamovlenili konteqstia.
2005 wlis sezonis bolo dReebi daixarja samxreT da aRmosavleT kideebis Wrilebis Caxazvaze. mis Semdeg moxda A Txrilis celofniT daxurva da masze miwis gafantva. aRniSnul TxrilSi, sadac dReisaTvis elinisturi xanis fenebis damuSaveba mimdinareobs, gaTxrebi 2006 welsac gagrZeldeba.
A Txrilze warmoebuli samuSaoebis angariSi
A saangariSo wels gavagrZeleT Txrilis dadableba. wina wels gamokveTili iyo ori samarxis konturebi. samuSaoebis dawyebidan sami dRis Semdeg, daviwyeT am samarxebis preparacia(konteqsti 160 da 163).
paralelurad vagrZelebdiT samuSaoebs Txrilis sxva nawilebSi. movipoveT massobrivi arqeologiuri masala, romelic TariRdeba adreSuasaukuneebiT. ZiriTadad gvxvdeba Tixis nawarmi (sameurneo da samSeneblo keramika, sufris WurWlis natexebi, sarkmlis minis fragmentebi). Zalian mniSvnelovani iyo bizantiuri 40-numiani monetis gamovlena Txrilis dasavleT seqtorSi. zemonaxsenebi samarxebis siaxloves (konteqsti 168) gamovlinda kidev erTi samarxi. saangariSo wels mivediT elinisturi xanis fenamde (adreSuasauuneebis da elinistur Sreebs Soris gansxvaveba 25-30 sm-ia). imave seqtorSi, sadac aRmoCnda moneta gamovlinda Tixis cxvris qandakebis Tavi, romelic elinisturi periodiT TariRdeba. aseve aRmoCnda Tavgamsxviliebuli brinjaos samajuris fragmenti, romelic Zv. w-is III-II saukuneebiT TariRdeba. samuSaoebis warmoebaSi xeli SegviSala amindma: ramodenime dRes gadauReblad wvimda, ramac gamoiwvia Txrilis datborva. wylis amotumbvas (amoRebuli iqna 30-35 tona wyali) da Semdgom gaSrobas ramodenime dRe dasWirda. amitom elinisturi xanis fenis safuZvlianad Seswavla Semdgomi sezonebisTvis gadaido.
samarxi # (konteqsti 168). aRmoCnda Txrilis centralur nawilSi CrdiloeT kedlidan m. da aRmosavleTis kedlidan m. daSorebiT. samarxi gamovlinda miwis zedapiridan m. siRrmeze. micvalebulis ConCxi sakmaod kargad iyo SemorCenili. igi dakrZaluli iyo zurgze, pirdapir miwaze (ormosamarxi) gaSotil mdgomareobaSi,TaviT dasavleTiT. saxe aRmosavleTs uyurebs. uinventaro. ConCxis sigrZea_1,40 sm. savaraudod samarxi adreqristianuli droiT_IV-VI saukuneebiT unda davaTariRoT.
samarxi # (konteqsti 160). aRmoCnda Txrilis centralur nawilSi CrdiloeTis kedlidan m. daSorebiT. samarxi gamovlinda miwis zedapiridan m. siRrmeze. micvalebuli dakrZalulia pirdapir miwaze gaSotil mdgomareobaSi, TaviT dasavleTiT. uinventaro.SemorCenili sigrZe_1,55 sm. samarxi savaraudod _ IV-VI saukuneebiT unda daTariRdes.
samarxi # (konteqsti 163). aRmoCnda Txrilis imave monakveTze, CrdiloeTis kedlidan m. da daSorebiT. samarxi gamovlinda miwis zedapiridan m-is siRrmeze. micvalebuli dakrZalulia miwaze gaSotil mdgomareobaSi, TaviT dasavleTiT. ConCxi kargadaa Semonaxuli; samarxis sigrZea 1,65 m. inventaris gareSe. samarxi savaraudod IV-VI saukuneebiT TariRdeba.
B Txrilze warmoebuli samuSaoebis angariSi
am ubanze welsac grZeldeboda e.w. ”epidemiuri” samarovnis Seswavla./Txrili B, kv. J–18,23./ paralelurad vizruneT Txrilis gafarToebaze CrdiloeTis mxridan. sabolood Txrilis perimetri sigrZeSi-20, xolo siganeSi 7.80 sm-iT ganisazRvra. 28 ivliss noqalaqevSi Casvlisas samuSao Seferxebul iqna cudi amindis gamo, swored cudi amindebi gaxda 2005 wlis eqspediciis sezonis mTavari problema. 30 ivlisisaTvis adgilobrivi muSebis daxmarebiT Txrili gamzadebul iqna arqeologiuri samuSaoebis dasawyebad. gasworda Txrilis kideebi, moSorda sarevela balaxi, gaiwminda kedlebi (104) da (105) da usargeblo miwa gadaweul iqa B Txrilidan moSorebiT.
wlevandel sezonSi (28.07.06-26.08.05) B Txrilze (Txrilis xelmZRvaneli – pol everili, TanaSemwe n.murRulia.) samuSaoebi ori mimarTulebiT warimarTa – gagrZelda wina wlebSi kedlebis Sida mxares gamovlenili qristianuli samarovanis gaTxra da paralelurad samuSaoebi warmoebda kedlebis CrdiloeTiT gagrZelebul monakveTze, sadac Txrilis CrdiloeT daboloebaze 2003 wels gamovlenili iyo danaxSirebuli Zeli aRmosavleT-dasavleT mimarTulebiT da Tavidanve arsebobda eWvi, rom SesaZlebelia aq raime nageboba yofiliyo.
amdenad Txrilze samuSaoebs awarmoebda ori jgufi: erTi kedlebis SigniT samarovanze da meore Txrilis CrdiloeT monakveTze, sadac savara- udod nagebobis naSTebi moiazreboda.
aqve unda aRiniSnos, rom sezonis ganmavlobaSi dafiqsirebulma naleqianma amindebma, sagrZnoblad Seaferxa eqspediciis muSaoba, - wvimebis gamo daikarga sami dRe, garda amisa Txrilze muSaobisas didi dro waiRo wvimebis Sedegad atalaxebuli Txrilis daSrobam da xelmeored gawmendam.
Txrilis CrdiloeT monakveTSi pirvelive dReebSi gamoikveTa aRmosavleT-dasavleT damxrobis kedlis naSTi (381), romelic zemoT naxsenebi danaxSirebuli Zelis gayolebaze gamovlinda. Txrilis xelmZRvanelis pol everilis mier Tavidanve gamoiTqva mosazreba, rom es SesaZlebelia yofiliyo nagebobis samxreTi kedeli – vinaidan misi naSTi Txrilis CrdiloeT kidesTan aRmoCnda, xolo samxreTiT jer-jerobiT araviTari nagebobis struqtura ar gamoCenila.
kedeli Txrilis mTel siganeze (7.5 m) gamovlinda, amitom dasawyisi da dabolo- eba ar Cans, kedlis aRmosav- leT monakveTSi ori qva amovardnili da dakargulia, Tumca kedlis saerTo struqtura, wyoba da samSeneblo teqnika mainc ikiTxeba: saSen masalad gamoyenebulia didi zomis (saSualod 30-40 sm) uformod gaTlili TeTri kirqva. safiqrebelia, rom kedlis naSTi saZirkvlis donemdea dangreuli. kedlis sruli preparireba da Seswavla 2005 wlis sezonSi ver moeswro, amitom saboloo daskvnebi nagebobis struqturis da daniSnulebis Sesaxeb misi mTliani gawmendvis Semdeg gakeTdeba.
gamovlenili kedlis samxreTiT gaTxrebis dawyebis dros gamovlinda didi raodenobiT danaxSirebuli Tixa da xe, aseve namtvrevi qvebi, rac gvafiqrebinebda, rom es kedlis Camongreuli fena (326) unda yofiliyo. sainteresoa aseve is rom am fenaSi, mcired magram mainc gamovlinda keramikuli masala, romelic ZiriTadad elinisturi xanis adgilobrivi da importuli samzareulo WurWlis fragmentebiT aris warmodgenili. es fena vrceldeba Txrilis CrdiloeT monakveTSi gamovlenili kedlis samxreTiT 6 metrze, Txrilis mTel siganeze (7.5 m) fenis sisqe kedelTan axlos 0.20 m-ia samxreTiT ki 0.05 m-mde mcirdeba.
metad saintereso masala gamovlinda danaxSirebuli fenis aRebis Semdeg. kedlis mTel gayolebaze samxreTiT 7 metrze gamovlinda mcire zomis qvebiT (50X30X40mm) mokirwyluli fena (397). sainteresoa rom qvebis zomebi CrdiloeT nawilSi anu kedelTan axlos ufro metia vidre samxreTiT. wels moxerxda am fenis umetesi nawilis gawmendva, Tumca misi sruli Seswavla momaval wels unda gagrZeldes da saboloo daskvnebis gakeTebac Semdeg iqneba SesaZlebeli. amJamad mxolod is SeiZleba iTqvas, rom aRmoCenili kedlis naSTi elinisturi xanis nagebobis samxreT kedeli unda iyos, xolo mis samxreTiT gamovlenili mokirwyluli fena savaraudod Senobis wina ezos (Sesasvlels) warmoadgenda.
aseve sainteresoa kedlis dasavleT nawilSi gamovlenili samxreT mxridan uSualod kedelze mibjenili ormo (388) (1.40X1.00m), romelic SemosazRvruli iyo mcire zomis qvebiT (10X30sm). es ormo amovsebuli iyo elinisturi xanis WurWlis natexebiT. pol everilis mier gamoiTqva mosazreba, rom ormo SesaZloa nagvisTvis iyo gankuTvnili(?).
kedlis CrdiloeT mxares, im mcire monakveTze, romelic Txrilis kidemde rCeba, gamoikveTa mowiTalo Tixanarevi fena (380), romelic SesaZloa Senobis Sida iataki iyos.
aRmoCenili kedlis da mokirwyluli fenis gawmendvisas, garda masobrivad gamovlenili keramikuli WurWlis fragmentebisa, aseve aRmoCnda 1 sm diametris vercxlis sayure rgoli (379), sayure pir gaxsnilia da WrilSi rombis forma aqvs, miuxedavad imisa, sayure metad sadaa da raime saxis mniSvnelovani stilisturi maxasiaTeblebi ar gaaCnia. nivTi gamovlinda elinisturi xanis fenaSi (326), amdenad misi daTariReba igive xaniT SeZleba. misi koordinatebia – 103.22/218, siRrme – 0.58 m.
sayure rgolisgan dasavleTiT oriode metrSi TiTqmis igive siRrmeze gamovlinda metad saintereso sasmisi (326), romelic rogorc stilisturad, aseve kulturuli fenis mixedviT elinisturi xaniT (IV-III ss.) TariRdeba. sasmisi TiTqmis srulad aris Senaxuli. is ruxi Seferilobisaa, aris ganieri da dabali, gaSlili piriT. misi koordinatebia – 100.85/218.65, siRrme – 0.60.
wlevandel sezonSi metad saintereso Sedegebi moitana B Txrilis samxreT monakveTSi, kedlebis SigniT, samarovanze warmoebulma gaTxrebma, sadac 2002 wlidan 2005 wlamde 26 samarxia gamovlenili, maTgan xuTi wels aRmoCnda.
pirvelive dReebidan miwis Txeli fenis (5 sm) aRebisas, Txrilis samxreT kidesTan gamovlinda adamianis marcxena barZayis Zvali. samarxis umetesi nawili ki Txrilis samxreTi kidis gareT iyo, amitom mogviwia Txrilis 40 sm-iT gafarToeba. samarxi dasavleT-aRmosavleT damxrobisaa, TaviT dasavleTiT. ConCxi (386) wevs gaSotil mdgomareobaSi, eqspediciis osteologis daskvniT ConCxi ekuTvnoda 50-60 wlis mdedrs; simaRle 162.226 sm +/_ 3.72 sm.
aRniSnuli samarxis gawmendisas, ConCxis Tavis qalis dasavleTiT gamoCnda sxva ConCxis (383) marcxena xeli moxril mdgomareobaSi. aqve unda iTqvas, rom I ConCxis (386) samarxi CaWrilia meore ConCxis (383) samarxiT. es ConCxic dasavleT-aRmosavleT damxrobiT asvenia gaSotil mdgomareobaSi, TaviT dasavleTiT. osteologis monacemebiT samarxi ekuTvnoda 40-50 wlis mdedrs, simaRle 171.731 sm +/- 4.24 sm. ConCxis marjvena barZayTan aRmoCnda 0.8 sm brinjaos moneta (383), Tumca is ar ikiTxeba, monetis zusti koordinatebia 101/199.9. siRrme - _2.25 m
orive samarxi, iseve rogorc mTlianad samarovanze gamovlenili samarxebis sruli umravlesoba qristianulia, amas adasturebs, rogorc ConCxis damxroba, ise, inventaris uqonloba da kulturuli fena, romelic zogadad adre qristianuli xaniT TariRdeba (IV-VI ss).
rogorc aRiniSna B Txrilze gamovlenil samarovanze dRemde 26 samarxia aRmoCenili, maTi sruli umravlesoba (23) qristianulia da dasavleT-aRmosavleT damxrobisaa. Tumca garda qristianuli samarxebisa B Txrilze aRmoCenilia Crdilo-samxreT damxrobis sami samarxic, romlebic savaraudod imave periods (IV-VI ss.) unda ganekuTvnebodnen, romelsac danarCeni 23 qristianuli samarxi. aRniSnuli sami samarxidan erTi 2002 wels gamovlinda, danarCeni ori ki wels.
wlevandeli sezonis dawyebis pirvelive dReebSi, Txrilis samxreT monakveTze, aRmosavleT kedlis dasavleT mxares, kedlis ZirSi aRmoCnda samarxi (377), romelic savaraudod Cvil bavSvs ekuTvnoda, radganac ConCxis Zvlebis zomebi metad mcirea, xolo samarxi Wrilis (378) sigrZe 50 sm-s ar scildeba. micvalebuli esvena Crdilo-samxreT mimarTulebiT, TaviT CrdiloeTisken, gaSotil mdgomareobaSi.
wels ganxiluli samarxis (377) samxreT gayolebaze gamovlinda kidev erTi Crdilo-samxreT damxrobis samarxi (392), romelic CaWrili iyo aRmosavleT kedlis ZirSi. micvalebuli esvena gaSotil mdgomareobaSi, TaviT CrdiloeTiT. ConCxi kargad aris Senaxuli. Tavis qala mTelia, osteologis monacemebiT samarxi ekuTvnoda 35-44 wlis, savaraudod mdedrobiTi sqesis adamians. simaRle - 160.36 sm +/- 3.27 sm. samarxs zemodan edo ori didi zomis qva, romlebic aRmosavleT kedlis qveda rigidan iyo Camoweuli. jer-jerobiT zustad ar dgindeba, ram gamoiwvia am ori qvis kedlidan Camovardna – SesaZloa es gamowveuli iyo samarxis gaWriT, rac mianiSnebs imaze, rom kedeli ufro adreulia, vidre samarxi, samarxi fenis Semcveloba identuria mTlianad B Txrilis samarovanze gamovlenil masalebTan, amde nad es samarxic adre Sua saukuneebiT (IV-VI) unda daTariRdes. aqedan gamomdi nare aRmosavleT kedlis daTariReba IV-VI ss-is wina periodiT unda moxdes. Tumca, arsebobs sxva mosazrebac, romlis mixedviTac, SesaZlebelia kedlis qveda rigis aRniSnuli ori qva Tanamedrove periodSi – Txrilis gaxsnis Semdeg daedo samarxs, am SemTxvevaSi kedlis mogviano periodiT daTariRebac SesaZlebelia.
saerTod unda aRiniSnos rom B Txrilis samarovanze kulturuli fenebi areulia da iq gamovlenili arqeologiuri masala Seicavs, rogorc elinistur, ise adre Sua saukuuneebis xanis keramikas, rac arTulebs samarovanis, da kedlis zust daTariRebas.
wels gamovlenili yvela samarxis fena erTmaneTis identuria – muqi nacrisferi Tixanarevi lamiani niadagi Seicavs mcire zomis (15-30 mm) kirqvis fragmentebs, fenebi Zlier areulia – gvxvdeba rogorc elinisturi, ise adre Sua saukuneebis xanis keramika.
ganxiluli oTxi samarxis garda wels B Txrilis samxreT monakveTze aRmoCnda kidev erTi samarxi, Tumca drois uqonlobis gamo, misi gawmendva ver moxerxda. am etapze SeiZleba iTqvas, rom micvalebuli asvenia dasavleT-aRmosavleT mimarTulebiT, TaviT dasavleTiT, am monacemebis safuZvelze unda vivaraudoT, rom es samarxic qristianulia da B Txrilze gamovlenil samarovans ekuTvnis.
Txrilis samxreT monakveTze samarovani fenis (303) gaTxrebisas masiurad amodis keramikuli nawarmis fragmentebi, rogorc aRiniSna elinisturi da adre Sua saukuneebis xanis, garda masiuri keramikuli masalisa, wels amave fenaSi, Txrilis dasavleT kideze aRmoCnda tyviis samagri (303), aseT samagrebs, rogorc wesi Zvel romSi micvalebulebs atandnen saflavSi da SigniT wyevlas an Selocvas urTavdnen xolme, SesaZloa am nivTSic aRmoCndes raime saxis warwera. tyviis samagri 7 sm sigrZisaa, misi koordinatebia 100/203.2, siRrme _1.84 m.
am ubanze welsac grZeldeboda e.w. ”epidemiuri” samarovnis Seswavla. paralelurad vizruneT Txrilis gafarToebaze CrdiloeTis mxridan. sabolood Txrilis perimetri sigrZeSi-20, xolo siganeSi 7.80 sm-iT ganisazRvra. 17 ivliss noqalaqevSi Casvlisas samuSao Seferxebul iqna cudi amindis gamo, swored cudi amindebi gaxda 2004 wlis eqspediciis sezonis mTavari problema. 20 ivlisisaTvis adgilobrivi muSebis daxmarebiT Txrili gamz adebul iqna arqeologiuri samuSaoebis dasawyebad. gasworda Txrilis kideebi, moSorda sarevela balaxi, gaiwminda kedlebi (104) da (105) da usargeblo miwa gadaweul iqa B Txrilidan moSorebiT.
21 ivliss mTeli Txrili mosworda raTa odnavi gansxvavebac ki fenaSi SesamCnevi yofiliyo. kedliT Semofargluli adgilis CrdiloeTiT, sadac wina wels adrebizantiuri xanis samarxebi safuZvlianad iqna gamokvleuli, aRmoCnda yavisferi fena (304), romelic Seicavda baTqaSs da Tixas. rogorc aRmoCnda es fena gavda (326)-e fenas, aqedan gaCnda eWvi, rom es aris gvian romauli okupaciebis droindeli fena, romelic faravs mTlian Txrils, es SeiZleba adasturebdes am adgilas xis Senobebis arsebobas.
rogorc aRmoCnda Txrilis Crdilo-dasavleTiT kuTxeSi iyo mxolod (326)-e fena. mis aRmosavleTiT da samxreTiT iyo konteqsti (106), romelic SesaZloa warmoadgenda samarovnis niadagis gagrZelebas kedlis iqiT, rac (104)-e da (105)-e konteqstebs adrebizantiur samarxebze ufro gviandels xdis.
Txrilis mTliani perimetris mosworebis Semdeg gamoCnda 1 metris siganis Ria feris zoli, romelic Crdilo-samxreTis kedlis (104)-konteqstis CrdiloeTiT grZeldeboda. savarudod es ukve gasinjuli kedlis pirvelad nawils warmoadgenda. Tu es ase iyo, maSin Cven gveZleoda SesaZlebloba, rom zustad dagvedgina Crdilo-samxreTi kedlis aSenebis TariRi. rogorc Semdgomma Ziebebma gviCvena ferdobis konturebi ar iyo saTanadod daculi da rom Ria feris adgili warmoadens ferdobis CamonaWers. es SeiZleba xsnides mimarTebas Crdilo-samxreT kedelTan (104), romelic aSkarad xelovnur qedze iyo agebuli.
2003 wels Txrilis Crdilo-dasavleTiT aRmoCenil iqna damwvari Zeli da xis naxSiri. oTxi metris moSorebiT, Crdilo-aRmosavleTiT gamoCnda sufTa, muqi yavisferi Tixnari fena kirqvis didi blokebiT qvemodan. es yvelferi kargad agebul xis struqturas warmoadgenda, rac gvianantikuri-adreSuasaukuneebis xanis TixiT nales xis nagebobebs waagavs. vfiqrobT 2005 wlisaTvis SesaZlebeli unda iyos am struqturis Tanamimdevruli gamokvleva.
wlevndeli eqspediciis didi dro daixarja (326)-e fenis, anu samarovnis gamokvlevaze. moxaliseebis didi nawili bejiTad muSaobda, raTa amisaTvis mieRwiaT. kedliT Semofarglul adgilas prioritetad kvlav samarxebis gamokvleva rCeboda. 2004 wlis eqspediciis dros 2 samarxi aRmoCenil iqna kedlis CrdiloeTiT, xolo 9 kedliT SemoRobil adgilas. bevri maTgani daSlili iyo rac imis mimaniSnebelia, rom es samarovani raime epidemiis an konfliqtis dros arsebobda.
B TxrilSi dasturdeba sqeli, natrialebi fena (101) (102) (103) (106), romelSic Tavmoyrilia Tanamedrove, bizantiuri da elinisturi xanis nakeTobebi. igive fena 2002 wels gaTxril iqna kedlis samxreTiT, magram maSinve gadawyvetil iqna, rom es iyo arastratificirebuli arqeologiuri masala.
arsebobs Zveli foto, romelic gviCvenebs am seqtors 60-70-ian wlebSi. rogorc viciT dr. a.m.Snaiderma ferdobze 1930-31 wlebSi gamoikvlia erT-erTi koSki da mis mier Sedgenil gegmaze garkveviT Cans am etapze CvenTvis saintereso kedlebi (104) da (105) miwis zemoT. Snaideris mier xeebis moWram, rogorc Cans SemdgomSi kedlebis miwiT dafarva gamoiwvia.
saangariSo wlis bolos eqspediciam aRniSnuli Txrili droebiT celofniT daakonserva da samuSaoebi 2005 wels kvlav gagrZeldeba.
N
noqalaqevis arqeologiuri muzeumis nawilobrivi reabilitacia.
rogorc cnobilia noqalaqevis naqalaqarTan funqcionirebs arqeologiuri muzeumi, romelic misi damaarseblis, prof. parmen zaqaraias saxels atarebs. 1978 wels daarsebuli muzeumi (soflis sabWos yofil SenobaSi) 1988 wels axali eqspoziciiTa da gadakeTebuli SenobiT warsdga metad maRali donis auditoriis winaSe (maSindeli ck-s mdivnebi da mowveuli stumrebi). zustad ori wlis Semdeg qveyanaSi ganviTarebuli uaryofiTi politikuri procesebis Sedegad mTlianad moiSala qveynis da Sesabamisad samuzeumo infrastruqturebi. bolo TxuTmeti wlis ganmavlobaSi amortizebuli gaxda noqalaqevis muzeumis gadaxurvis wyalSemkrebi sist emebi, ramac kar-fanjrebis, kedlebis sagrZnobi dazianeba gamoiwvia. eleqtrogayvanilobebsa da ganaTebis armaturebis saeqsperto-sadiagnostiko samuSaoebma gviCvena, rom sistema mTlianad amortizirebuli gamxdariyo mas Semdeg rac 90-iani wlebis dasawyisSi, mavans, maRali Zabvis kabelSi (romelic muzeumis I sarTulis qvis iatakis qveS aris mowyobili) lursmani gauyria. (Cvenis azriT es iyo gamiznuli diversia da gakeTebuli mis mier, vinc eleqtro gayvanilobebis lokalur sistemebSi erkveoda). mwyobridan iyo gamosuli eleqtro gamanawilebeli farebi, maRali Zabvis damcvelebi, kedis Sida gayvanilobebi, ganaTebis armaturebi (erTaderTi gadarCenili daxvda I-dan II sarTulze amavali maRali Zabvis sadeni). aRwerili problemis gamo mTlianad Sesacvleli gaxda, rogorc maRali Zabvis kabelebi, aseve lokaluri gamanawilebeli kolofebi da sadenebi. faqtiurad yvela vitrinaSi damontaJda ganaTebis axali sistema.
axali sadenebis Casalageblad kedlebis datexvam gvibiZga muzeumis I sarTulis nawilobrivi gadakeTebisaken. I sarTulze ori damxmare saTavsis gaerTianebam saSualeba mogvca, migvewyo erTi didi da naTeli oTaxi sazafxulo skolebis moswavleebisaTvis. oTaxi (mcire zomis darbazi) momavalSi moemsaxureba kompiuterul swavlebasa da saganmanaTeblo programebis ganxorcielebasac. 2006 wlis gazafxulze Cven viwyebT aRniSnuli oTaxis aRWurvas. (teqnikuri daxmarebis I etapi Cveni britaneli kolegebis daxmarebiT ukve davasruleT). eleqtro momaragebis sistema mTlianad iqna gamocvlili muzeumis administraciuli Senobis I da II sarTulebze: oTaxebSi, vestibiulebSi, vitrinebSi, stendebze, magida-vitrinebze da sxva.
paralelur reJimSi mizidul iqna xis masala da gadaxurvisaTvis saWiro sxva masalebi. muzeumis Senobas 300 m2 brtyeli gadaxurvis Weri gaaCnia. reabilitaciis Semdgom Cven forma SevinarCuneT, magram mniSvnelovnad gavzardeT daxrilobis kuTxe, raTa wvimam da Tovlma momavalSi problemebi ar Seuqmnas Senobas.
wyalSemkrebi sistemebi, mTlianad Tanamedrove plastmasis nakeTobebiT SevcvaleT. (nestian garemoSi vfiqrobT es ukanaskneli ufro medegi unda iyos.) xis konstruqciebis TiTqmis srulad Secvlis Semdgom movaxdineT mTeli farTis daxurva Tanamedrove saSualebebiT (oficialuri garantiiT 30-40 weli).
gadaxurvisa da eleqtro sistemebis mowesrigebis Semdgom daviwyeT muzeumis I sarTulis interieris mTliani Secvla. gaTeTrda da SeiReba safondo da samuSao oTaxebi, mTavari vestibiuli da derefnebi, SekeTda gisosebi, laqiT daifara saparado kari da II sarTulze amavali xis kibe. mTlianad dasrulda Senobis Seminvis procesi sagamofeno darbzis zogierTi vitrinis minebTan erTad. aseve Seimina da mTlianad Seicvala safondo oTaxebis fanjrebi CarCoebTan erTad.
* 2005 wlis qarTul-inglisuri eqspedicia 28 wevrisagan Sedgeboda: d.lomitaSvili-eqspediciis xelmZRvaneli, b.lorTqifaniZe, n.qebulaZe, m.zamTaraZe, T.kapanaZe, i.kolvini, p.everilli, b.neili, a.soari, n.murRulia, m.mWedliSvili, n.jamburia, d.gurgeniZe, g.lomitaSvili, g.amaSukeli, n.galogre, n.aglaZe, d.nikolaiSvili a.denisi, q.donani, j.morgani, q.raseli, i.saidi, j.teilori, l.Tarnbali, l.qogleki, d.keni, r.verdili, r.dalToni.
|